Prej më shumë se një shekulli, historia e zhvillimit njerëzor ka treguar një prirje të qartë: çdo brez ka dalë mesatarisht më mirë në testet e inteligjencës se brezi paraardhës. Ky fenomen, i njohur si efekti Flynn, është lidhur me arsim më të mirë, ushqim më cilësor dhe kushte më të mira jetese. Megjithatë, disa të dhëna të reja po sugjerojnë se kjo rritje e vazhdueshme mund të ketë ndaluar. Për herë të parë, studiuesit po paralajmërojnë se Gjenerata Z mund të jetë brezi i parë që shënon rënie në aftësitë njohëse krahasuar me prindërit e tyre.
Një nga zërat më të fortë në këtë debat është neuroshkencëtari Jared Cooney Horvath, i cili ka paraqitur gjetjet e tij edhe para Senatit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Sipas tij, të rinjtë e lindur mes viteve 1997 dhe fillimit të viteve 2010 po tregojnë dobësi më të theksuara në përqendrim, kujtesë, lexim të thellë, matematikë dhe zgjidhje problemesh. Ai thekson se kjo rënie po ndodh pavarësisht faktit që këta nxënës kalojnë më shumë vite në shkollë se çdo brez i mëparshëm.
Sipas Horvath, shkaku kryesor lidhet me mënyrën se si po mësohet sot. Shkollat në shumë vende kanë integruar gjerësisht tabletë, laptopë dhe platforma digjitale, duke zëvendësuar librat fizikë dhe mësimin tradicional ballë për ballë. Në vend të leximit të gjatë dhe analizës së thellë, nxënësit po mësohen me përmbledhje të shkurtra, video të shpejta dhe informacione të fragmentuara. Kjo mënyrë e konsumimit të dijes, sipas tij, nuk përputhet me mënyrën se si funksionon biologjikisht truri i njeriut.
Nga këndvështrimi i neuroshkencës, truri ndërton kujtesë të fortë dhe kuptim të thellë kur angazhohet për periudha të gjata me një tekst, kur shkruan me dorë dhe kur diskuton drejtpërdrejt me mësuesin ose shokët e klasës. Në të kundërt, përdorimi i vazhdueshëm i ekranit nxit kalim të shpejtë nga një informacion tek tjetri, shpërqendrim nga njoftimet dhe mungesë durimi për detyra që kërkojnë përqendrim të zgjatur. Me kalimin e kohës, kjo mund të dobësojë aftësinë për mendim kritik dhe përpunim të thellë të informacionit.
Të dhënat ndërkombëtare që ai citon tregojnë se në shumë vende rezultatet e nxënësve kanë filluar të bien pikërisht në periudhën kur teknologjia digjitale u përhap masivisht në klasa. Madje, nxënësit që përdorin kompjuter për shumë orë në ditë për detyra shkollore shpesh performojnë më dobët se ata që e përdorin më rrallë. Kjo ka shtyrë disa sisteme arsimore, sidomos në vendet skandinave, të rishikojnë politikat dhe të kufizojnë pajisjet digjitale në klasat e hershme.
Megjithatë, jo të gjithë ekspertët pajtohen plotësisht me idenë se Gjenerata Z është më pak inteligjente. Disa theksojnë se faktorë të tjerë si pandemia, stresi, mungesa e gjumit dhe ndikimi i rrjeteve sociale mund të kenë luajtur gjithashtu rol. Për më tepër, inteligjenca është një koncept kompleks që nuk matet vetëm me teste standarde. Teknologjia mund të sjellë përfitime të mëdha nëse përdoret me kujdes dhe jo si zëvendësim i plotë i metodave tradicionale.
Në fund, debati nuk ka të bëjë me demonizimin e teknologjisë, por me gjetjen e ekuilibrit. Ekranet mund të jenë mjete të dobishme, por ato nuk mund të zëvendësojnë plotësisht librin, mësuesin dhe ndërveprimin njerëzor. Nëse brezat e rinj po humbasin aftësinë për përqendrim dhe mendim të thellë, zgjidhja mund të jetë më pak kohë para ekranit dhe më shumë kohë me libra, diskutime dhe studim të vërtetë. Inteligjenca nuk ndërtohet nga shpejtësia e konsumimit të informacionit, por nga thellësia me të cilën ai përpunohet.
