Debati i fundit mbi të ashtuquajturën “bazuka tregtare” të Bashkimit Evropian nuk është një përplasje klasike tarifash, por një krizë politike dhe ekonomike që ka nxjerrë në pah sa e brishtë është bërë marrëdhënia transatlantike. Në qendër të saj qëndron ideja se tregtia po përdoret si mjet presioni gjeopolitik, duke vënë në pikëpyetje sovranitetin e vendeve evropiane dhe vetë parimet mbi të cilat është ndërtuar rendi tregtar ndërkombëtar pas Luftës së Dytë Botërore.
Gjithçka nisi me deklaratat e Presidentit amerikan Donald Trump, i cili ringjalli një ide të vjetër dhe provokuese: blerjen e Groenlandës. Këtë herë, retorika nuk mbeti thjesht në nivel deklaratash simbolike, por u shoqërua me kërcënime konkrete ekonomike si vendosjen e tarifave ekstreme deri në 200% mbi shampanjën dhe verërat franceze, një goditje direkte ndaj një prej simboleve më të forta të ekonomisë dhe identitetit francez. Përveç kësaj, ai foli për tarifa të përgjithshme prej 10% deri në 25% mbi mallrat evropiane, përfshirë automjetet, produktet industriale dhe ushqimore, nëse Bashkimi Evropian nuk do të pranonte negociata mbi Grenlandën dhe çështje të tjera strategjike. Këto masa, nëse do të zbatoheshin, do ta bënin eksportin evropian drejt SHBA-së ekonomikisht pothuajse të pamundur në disa sektorë, duke e kthyer tregtinë në një instrument presioni politik dhe jo më në një marrëdhënie të bazuar në rregulla.
Reagimi më i ashpër erdhi nga Franca, e cila e pa këtë qasje si një kërcënim të drejtpërdrejtë ndaj sovranitetit evropian. Presidenti francez Emmanuel Macron u shfaq si promotori kryesor i një kundërpërgjigjeje të fortë, duke argumentuar se Evropa nuk mund të trajtohet si një palë e dobët që pranon presionin amerikan pa reaguar. Sipas Parisit, kërkesa për Groenlandën përbën jo vetëm një fyerje ndaj Danimarkës, por një precedent të rrezikshëm, ku një fuqi e madhe përdor ekonominë për të sfiduar integritetin territorial të një vendi evropian. Pikërisht këtu lindi ideja për të përdorur instrumentin më të fortë që BE-ja ka në dispozicion në fushën tregtare.
Ky instrument, i njohur si Instrumenti Anti-Shtrëngues, është quajtur në mënyrë informale “bazuka tregtare” sepse lejon Bashkimin Evropian të reagojë shpejt dhe ashpër ndaj presioneve ekonomike nga vende të treta. Franca ka këmbëngulur fuqishëm që ky mekanizëm të përdoret jo vetëm kundër mallrave amerikane, por sidomos kundër shërbimeve, një sektor ku SHBA-ja ka interesa të mëdha në tregun evropian. Goditja ndaj shërbimeve financiare, teknologjike apo digjitale amerikane do të ishte shumë më e dhimbshme sesa tarifat tradicionale mbi mallrat, dhe për këtë arsye shihet si një sinjal politik i fortë.
Nga ana e saj, Bashkimi Evropian është përpjekur të mbajë një qëndrim të balancuar. Bashkimi Evropian ka deklaruar qartë se Groenlanda nuk është në shitje dhe se çdo vendim mbi të i takon vetëm popullit të Groenlandës dhe Danimarkës. Në të njëjtën kohë, Komisioni Evropian e ka cilësuar qasjen e Trump si “shtrëngim ekonomik”, një term kyç që i hap rrugën ligjore përdorimit të instrumentit anti-shtrëngues. Megjithatë, Brukseli ka qenë më i kujdesshëm se Parisi, duke u përpjekur të ruajë unitetin e 27 vendeve anëtare dhe të shmangë një përshkallëzim të pakontrolluar.
Përplasja aktuale tregon se jemi përballë një ndryshimi të rëndësishëm paradigme. Tregtia nuk po trajtohet më si një fushë teknike e rregulluar nga rregulla multilaterale, por si një armë politike në shërbim të interesave kombëtare. Franca e sheh këtë moment si një test për pjekurinë strategjike të Evropës, ndërsa SHBA-ja e përdor fuqinë e saj ekonomike për të ushtruar presion gjeopolitik. Në këtë kontekst, “bazuka tregtare” nuk është thjesht një mjet ndëshkimi, por një mesazh se Bashkimi Evropian është i gatshëm të mbrojë sovranitetin e tij, edhe përballë aleatit të tij tradicional përtej Atlantikut.
Nëse ky instrument do të përdoret realisht kundër shërbimeve amerikane, pasojat mund të jenë të thella dhe afatgjata, duke hapur një kapitull të ri tensionesh në marrëdhëniet transatlantike. Ajo që është e qartë është se kjo përplasje ka shënuar një pikë kthese: Evropa nuk po flet më vetëm për rregulla, por po përgatitet edhe për kundërpërgjigje të forta kur këto rregulla sfidohen.
