Deklarata e ish-kryeministrit izraelit Naftali Bennett se Turqia, me mbështetjen e Katarit, po zëvendëson Iranin si kërcënimi kryesor strategjik për Izraelin, ka hapur një debat që shkon përtej retorikës së zakonshme politike. Kjo tezë nuk është thjesht një riformulim i listës së armiqve, por një tregues i një ankthi më të thellë mbi transformimin e ekuilibrave në Lindjen e Mesme.
Për dekada, arkitektura e sigurisë së Izraelit është ndërtuar rreth Iranit dhe boshtit të tij shiit. Programi bërthamor iranian, arsenali i Hezbollahut dhe prania iraniane në Siri kanë qenë elementet qendrore të kalkulimit strategjik në Jeruzalem. Por Turqia paraqet një profil ndryshe. Ajo është anëtare e NATO-s, pjesë e ekonomisë globale dhe një aktor me ambicie rajonale të qarta. Ndryshe nga Irani i sanksionuar dhe relativisht i izoluar, Turqia është e integruar, por njëkohësisht e pavarur në orientimin e saj politik.
Në këtë kontekst, disa analistë izraelitë flasin për mundësinë e një boshti Ankara-Doha, me ndikim në Siri, Gaza dhe në botën sunite më gjerë. Sipas kësaj qasjeje, rreziku nuk është vetëm ushtarak, por edhe ideologjik dhe diplomatik. Frika lidhet me aftësinë e Turqisë për të ndërtuar rrjete ndikimi përmes mjeteve politike, ekonomike dhe simbolike, duke sfiduar rolin tradicional të Izraelit në raport me vendet arabe që kanë nisur proces normalizimi.
Dimensioni ekonomik e thellon këtë perceptim. Embargoja tregtare që Turqia vendosi ndaj Izraelit në vitin 2024 u interpretua si dëshmi se Ankaraja është e gatshme të përdorë fuqinë e saj ekonomike për qëllime politike. Si ekonomi e G20-s dhe nyje tregtare mes Evropës, Azisë dhe Lindjes së Mesme, Turqia ka një peshë që i jep mjetet për të ushtruar presion në mënyra që Irani nuk i ka pasur në të njëjtën masë.
Një element tjetër është trashëgimia historike. Sundimi osman mbi Palestinën deri në vitin 1917 mbetet pjesë e kujtesës politike në rajon. Në diskursin e brendshëm turk, referencat ndaj së kaluarës osmane përdoren shpesh për të theksuar një rol mbrojtës ndaj çështjes palestineze. Për disa qarqe izraelite, kjo krijon një rivalitet që nuk është vetëm strategjik, por edhe simbolik, sepse përfshin narrativën historike dhe legjitimitetin kulturor.
Megjithatë, marrëdhënia mes Turqisë dhe Izraelit ka qenë tradicionalisht e luhatshme. Vitet 1990 shënuan bashkëpunim të ngushtë ushtarak, ndërsa dekadat e fundit kanë sjellë tensione të theksuara diplomatike dhe përplasje politike. Kjo lëvizje sugjeron se rivaliteti nuk është linear dhe se hapësira për rikalibrim ekziston, edhe në periudha tensioni të lartë.
Në thelb, ideja e Turqisë si “Irani i ri” pasqyron frikën nga një kundërshtar që është njëkohësisht i fuqishëm, i integruar dhe me ambicie rajonale. Ndryshe nga Irani, që për shumë vite është parë si kërcënim i parashikueshëm në armiqësinë e tij, Turqia perceptohet si aktor më kompleks, që kombinon pragmatizmin me retorikën ideologjike.
Sfida për politikëbërësit izraelitë është të dallojnë mes retorikës dhe realitetit strategjik. Inflacioni i perceptimit të kërcënimit mund të çojë në keqllogaritje që përshpejtojnë konfrontimin. Në një rajon të mbingarkuar me tensione, mënyra se si ndërtohen narrativat mund të ndikojë po aq sa vetë kapacitetet ushtarake. Nëse Turqia do të mbetet një rival i menaxhueshëm apo do të kthehet në një bosht të ri përplasjeje, kjo do të varet jo vetëm nga ambiciet e saj, por edhe nga mënyra si interpretohen ato.
