Një studim i publikuar së fundmi nga Instituti i Vjenës për Studime Ekonomike Ndërkombëtare argumenton se një ndryshim thelbësor politik në Iran dhe riintegrimi i vendit në ekonominë globale do të sillnin përfitime të ndjeshme për Bashkimin Evropian. Analiza, e realizuar nga një ekip ekonomistësh ndërkombëtarë, vendos në qendër jo vetëm potencialin e brendshëm të Iranit, por edhe efektet zinxhir që një hapje e tillë do të prodhonte në tregjet evropiane.
Që nga Revolucioni Islamik i vitit 1979, Irani ka jetuar nën një nga regjimet më të ashpra të sanksioneve në botë. Me një popullsi rreth 93 milionë banorë dhe me burime të konsiderueshme energjetike, vendi ka mbetur për dekada i izoluar nga Perëndimi dhe me një ekonomi të dobësuar thellë. Studimi sugjeron se vetëm heqja e sanksioneve të BE-së do të mund të rriste Prodhimin e Brendshëm Bruto real të Iranit me mbi 80 përqind në afat të gjatë, ndërsa ekonomia e BE-së do të përfitonte rreth 0.3 përqind rritje. Në shifra konkrete, kjo përkthehet në miliarda euro të ardhura shtesë për ekonomitë evropiane.
Megjithatë, skenari më ambicioz i studimit nuk kufizohet te heqja e sanksioneve. Ai parashikon që, nëse liberalizimi shoqërohet me reforma institucionale, ulje të korrupsionit dhe rritje të sigurisë juridike, produktiviteti i punës në Iran mund të afrohet me nivelet e Turqisë apo Koresë së Jugut. Në këtë rast, rritja e PBB-së iraniane mund të arrijë 240 deri në 390 përqind në afat të mesëm, duke e çuar vendin drejt një niveli zhvillimi të krahasueshëm me këto ekonomi. Edhe përfitimet për Evropën do të ishin më të mëdha, deri në 0.7 përqind të PBB-së.
Një dimension tjetër i rëndësishëm është energjia. Rikthimi i Iranit në tregjet globale të naftës dhe gazit do të mund të ulte çmimet dhe të reduktonte luhatjet në tregjet energjetike, duke zbutur presionet inflacioniste në Evropë. Në një kohë kur ekonomitë evropiane përballen me sfida strukturore dhe tensione gjeopolitike, stabilizimi i furnizimeve energjetike mbetet një faktor kyç për rritjen dhe mirëqenien sociale.
Studimi, megjithatë, thekson qartë se këto përfitime lidhen me një ndryshim të thellë politik në Iran dhe nuk përbëjnë as justifikim dhe as rekomandim për lehtësimin e sanksioneve nën regjimin aktual. Kjo qasje e kujdesshme nënvizon tensionin e vazhdueshëm midis moralit politik dhe interesit ekonomik. Në një mjedis ndërkombëtar të polarizuar, Evropa përballet me nevojën për të balancuar parimet me pragmatizmin.
Në të njëjtën kohë, konflikti ushtarak në rritje në rajon rrit rreziqet për ekonominë globale. Studimi paralajmëron se përshkallëzimi i luftës dhe pasiguritë rreth ngushticës së Hormuzit mund të prodhojnë pasoja të rënda për tregtinë dhe stabilitetin energjetik. Kjo e bën edhe më të qartë se zhvillimet politike në Iran nuk janë çështje të izoluara kombëtare, por nyje që prekin drejtpërdrejt arkitekturën ekonomike ndërkombëtare.
Në fund, analiza e këtij skenari nuk duhet lexuar si parashikim i pashmangshëm, por si ushtrim racional mbi mundësitë dhe kostot. Ajo rikujton se ekonomia globale mbetet thellësisht e ndërvarur dhe se izolimi i gjatë i një vendi me potencial të madh prodhon jo vetëm pasoja të brendshme, por edhe humbje të shpërndara në sistem. Për Evropën, çështja nuk është vetëm sa mund të fitojë nga një Iran i hapur, por si duhet të përgatitet për pasojat e çdo transformimi politik në një rajon kaq të brishtë.
