Një forum i ri ndërkombëtar, vende të përhershme me pagesë dhe ambicia për të zëvendësuar institucionet tradicionale të paqes.
Nisma e re e Donald Trump synon një strukturë globale paqeruajtëse jashtë kornizës tradicionale të OKB-së, me anëtarësim të përhershëm të lidhur drejtpërdrejt me kontribute financiare masive.
Presidenti amerikan Donald Trump ka hedhur në qarkullim një nismë të re ndërkombëtare të quajtur “Bordi i Paqes”, një strukturë që synon të marrë rol aktiv në menaxhimin e konflikteve globale dhe proceset e rindërtimit pas luftërave. Sipas statutit të këtij bordi, shtetet që dëshirojnë një vend të përhershëm në këtë forum duhet të kontribuojnë me të paktën 1 miliard dollarë brenda vitit të parë të funksionimit.
Dokumentet e statutit, të cilat nuk ishin bërë publike më parë, tregojnë se Trump u ka dërguar ftesa disa liderëve botërorë për t’u bërë pjesë e kësaj strukture, të cilën ai vetë do ta drejtojë. Fillimisht, ideja e Bordit të Paqes u lidh me përpjekjet e mbështetura nga Kombet e Bashkuara për rindërtimin dhe qeverisjen tranzitore të Gazës. Megjithatë, përmbajtja e statutit tregon se ambicia e këtij organizmi shkon përtej një konflikti të vetëm dhe synon një mandat praktikisht global.
Sipas rregullave të parashikuara, anëtarët e Bordit do të kenë mandate tre-vjeçare, të rinovueshme nga kryetari, pra nga vetë Trump. Por ekziston një përjashtim thelbësor. Shtetet që kontribuojnë mbi 1 miliard dollarë në fazën fillestare përjashtohen nga kufizimi kohor dhe fitojnë një vend të përhershëm në bord. Ky mekanizëm e lidh drejtpërdrejt ndikimin politik me kapacitetin financiar.
Statuti nuk ofron sqarime të detajuara mbi përdorimin e fondeve. Ai përmend vetëm financim vullnetar nga shtete, organizata apo burime të tjera, pa përcaktuar mekanizma konkretë kontrolli, transparence apo llogaridhënieje. Në teori, fondet pritet të përdoren për rindërtim, stabilizim dhe ndërhyrje paqeruajtëse, por në praktikë mbetet e paqartë se kush vendos prioritetet dhe sipas çfarë kriteresh.
Gjuha e përdorur në parathënien e statutit përmban një kritikë të drejtpërdrejtë ndaj institucioneve ekzistuese ndërkombëtare. Ajo thekson nevojën për “gjykim pragmatik”, “zgjidhje me sens të përbashkët” dhe guxim për t’u larguar nga struktura që “kanë dështuar vazhdimisht”. Mesazhi nëntekstual është i qartë: Bordi i Paqes synon të pozicionohet si një alternativë më e shpejtë, më fleksibile dhe më pak burokratike ndaj OKB-së.
Edhe pse OKB-ja e ka miratuar këtë bord në nëntor si pjesë e një plani me 20 pika për Gazën, statuti nuk e përmend drejtpërdrejt territorin palestinez. Mandati fillestar dy-vjeçar, që përfundon në fund të vitit 2027, bie në kontrast me konceptin e anëtarësimeve të përhershme, duke sugjeruar se Trump e sheh këtë strukturë si një projekt afatgjatë dhe jo si një instrument të përkohshëm krize.
Struktura organizative e Bordit të Paqes është e ndarë në dy nivele. Një bord ekzekutiv merr vendimet strategjike, ndërsa një panel teknokratësh palestinezë, i drejtuar nga ish-zyrtari i Autoritetit Palestinez Ali Sha’ath, është përgjegjës për administrimin e përditshëm të Gazës. Sipas deklaratave të të dërguarit special të Trump, Steve Witkoff, synimi është çmilitarizimi i plotë i territorit, rindërtimi dhe krijimi i një administrate teknike palestineze.
Trump ka paralajmëruar se detaje të tjera mbi funksionimin dhe përbërjen e Bordit të Paqes do të bëhen publike gjatë Forumit Ekonomik Botëror në Davos. Ai e ka përshkruar këtë organizëm si një forum që do të përfshijë “liderët më të rëndësishëm të kombeve më të rëndësishme”. Ftesat drejtuar Argjentinës, Turqisë dhe Kanadasë janë bërë tashmë publike, ndërsa Kanadaja raportohet se e ka pranuar pjesëmarrjen.
Edhe Kryeministri Edi Rama ka pranuar ftesën e Donald Trump për të përfaqësuar Shqipërinë në Bordin e Paqes, me statusin e anëtarit themelues. Sipas deklarimeve zyrtare, përfshirja e Shqipërisë shihet si pjesë e rolit më të gjerë që kjo strukturë synon të luajë në menaxhimin e krizave ndërkombëtare dhe në proceset e rindërtimit pas konflikteve gjë për të cilën kryeministri Rama tha se ndihet shumë krenar.
Kjo nismë përputhet me qëndrimin e kahershëm kritik të Trump ndaj Kombeve të Bashkuara, të cilat ai i ka akuzuar vazhdimisht për mungesë efikasiteti dhe paaftësi për të ndalur konfliktet globale. Me Bordin e Paqes, Trump duket se po promovon një model të ri diplomacie, ku ndikimi global nuk fitohet përmes konsensusit dhe barazisë mes shteteve, por blihet përmes fuqisë financiare.
Pyetja thelbësore mbetet nëse ky mekanizëm do të sjellë zgjidhje më efektive për konfliktet ndërkombëtare apo nëse do të krijojë një rend të ri global, ku paqja dhe vendimmarrja ndërkombëtare varen nga madhësia e çekut dhe jo nga parimet e së drejtës ndërkombëtare.
