Demokracia në rrafshin global po përjeton një nga periudhat më sfiduese të dekadave të fundit. Sipas të dhënave më të fundit të Institutit V-Dem për vitin 2026, vala e tretë e autokratizimit po përhapet me shpejtësi, duke prekur jo vetëm shtetet në tranzicion, por edhe demokracitë e konsoliduara perëndimore. Në këtë peizazh të paqëndrueshëm, Shqipëria gjendet në një pozitë delikate, e klasifikuar si një “autokraci elektorale” në zonën gri, ku institucionet demokratike ekzistojnë formalisht, por funksionaliteti i tyre mbetet i lëkundur.
Ndryshe nga shumë vende të Bashkimit Evropian që gëzojnë statusin e demokracive liberale, si Danimarka apo Suedia, Shqipëria vazhdon të luftojë me sfida strukturore që lidhen me pavarësinë e gjyqësorit dhe lirinë e medias. Ndërsa vendet anëtare të BE-së në rajonin tonë, si Greqia, Kroacia apo Sllovakia, po shënojnë rënie të ndjeshme në treguesit e tyre demokratikë, Shqipëria paraqet një qëndrueshmëri në nivele të ulëta. Ky kontrast tregon se distanca mes Tiranës dhe standardeve të Brukselit nuk po vjen vetëm nga dobësitë tona të brendshme, por edhe nga një erozion i përgjithshëm i normave demokratike që po prek mbarë kontinentin.
Krahasimi me vendet fqinje të Ballkanit Perëndimor e vendos Shqipërinë në një grup me Maqedoninë e Veriut dhe Bosnjë-Hercegovinën, të cilat gjithashtu konsiderohen regjime të “zonës gri“. Ndërkohë, Serbia klasifikohet qartë si një autokraci elektorale me një rënie drastike të cilësisë së zgjedhjeve dhe lirisë së shprehjes. Ky mjedis rajonal dëshmon se rruga drejt konsolidimit demokratik mbetet e vështirë dhe shpesh e kërcënuar nga udhëheqës që synojnë përqendrimin e pushtetit dhe dobësimin e mekanizmave kontrollues.
Një aspekt shqetësues për Shqipërinë, i ngjashëm me tendencat globale, është presioni mbi shoqërinë civile dhe lirinë e shprehjes. Në shumë vende që po autokratizohen, censura e medias dhe represioni ndaj organizatave joqeveritare janë mjetet kryesore për të heshtur zërat kritikë. Ndonëse Shqipëria nuk renditet ndër vendet me rënien më të madhe në vitin 2025, ajo mbetet nën vëzhgim për shkak të brishtësisë së institucioneve të saj përballë ndikimeve politike.
Në fund të këtij reflektimi, pyetja që shtrohet nuk është vetëm nëse Shqipëria mund të arrijë standardet e BE-së, por si mund t’i rezistojë ajo valës së autokratizimit që po prek edhe vendet anëtare. Historia na mëson se demokracia nuk është një destinacion përfundimtar, por një proces i vazhdueshëm që kërkon vigjilencë qytetare dhe institucione të forta që nuk dorëzohen përballë ambicieve për pushtet absolut. E ardhmja e vendit varet nga aftësia për të ndërtuar një kulturë politike që e sheh pluralizmin jo si pengesë, por si vlerë themelore të bashkëjetesës.
