Ja proceset e trurit që rrisin kreativitetin, planifikimin dhe fleksibilitetin mendor.
Shpesh na është thënë që humbja e vëmendjes, ëndërrimi me sy hapur apo momentet kur flasim me veten janë shenja mungese fokusi, disipline apo madje rënie njohëse. Në një kulturë që vlerëson produktivitetin dhe punën e pandalur, këto sjellje duken si gabime që duhen korrigjuar.
Por psikologët theksojnë se prapa këtyre shfaqjeve fshihet shumë më tepër. Studimet tregojnë se në rrethana të caktuara, këto zakone pasqyrojnë fleksibilitet të mendjes, kreativitet dhe aftësinë e trurit për të kaluar mes ideve dhe mënyrave të ndryshme të të menduarit. Në vend që të jenë defekte, ato shpesh janë shenja të një mendjeje aktive që punon në prapaskenë.
1. Zakoni i ëndërrimit me sy hapur
Mind-wandering, ose endja e mendjes larg detyrës së çastit, shihet prej vitesh si shenjë pakujdesie. Por kërkimet e fundit tregojnë të kundërtën. Një studim i vitit 2025 me mbi 1,300 të rritur zbuloi se endja e qëllimshme e mendjes lidhet me kreativitet më të lartë dhe aftësi më të mirë për zgjidhjen e problemeve.
Skanimet e trurit treguan se gjatë këtyre momenteve, rrjetet nervore të imagjinatës bashkëpunojnë me zonat e kontrollit ekzekutiv, duke e bërë mendjen më fleksibile. Po ashtu, studime të tjera kanë zbuluar se mendimet spontane ndihmojnë në konsolidimin e kujtesës dhe përpunimin e ideve të rëndësishme.
Kjo do të thotë se kur mendja endet, ajo mund të jetë duke krijuar lidhje të reja, duke filtruar ide ose duke ndërtuar zgjidhje kreativesh, por vetëm kur balancohet me fokus të qëllimshëm.
2. Të folurit me veten
Shumë njerëz e shohin të folurit me veten si shenjë nervozizmi apo ankthi. Por studimet psikologjike tregojnë se dialogu i brendshëm ndihmon në vetë-rregullim, planifikim dhe qartësim të mendimeve.
Një studim i vitit 2023 tek studentët zbuloi se personat që flasin me veten kanë vetëdije më të lartë për identitetin e tyre dhe menaxhojnë më mirë emocionet dhe detyrat. Psikologët theksojnë se pëshpëritjet e brendshme nuk janë shenjë stresi, por një mënyrë për të organizuar mendimet, për të strukturuar idetë dhe për të kthyer rrëmujën mendore në plan konkret.
Megjithatë, si çdo mekanizëm kognitiv, edhe ky funksionon vetëm kur përdoret pozitivisht. Vetëkritika e tepruar apo ruminimi mund të dëmtojë mirëqenien mendore, ndërsa vetë-udhëzimi i butë mund të jetë një mjet shumë i vlefshëm.
Si t’i përdorim këto zakone si superfuqi?
Shumë njerëz që kanë këto zakone mendojnë se “diçka nuk shkon me ta”. Por në të vërtetë, ato janë të zakonshme dhe mund të jenë forca e fshehtë e mendjes sonë, nëse menaxhohen mirë.
Psikologët sugjerojnë tre hapa të thjeshtë:
- Vëzhgoni kontekstin – Në ç’momente ëndërroni me sy hapur apo flisni me veten dhe pse?
- Përdorni vetë-dialogun me vetëdije – Udhëzoni veten si një trajner i brendshëm kur zgjidhni një detyrë.
- Jepini hapësirë mendjes – Mikro-pushimet mund të sjellin idetë më të mira.
Kur shohim fokusin e pandërprerë si idealin e vetëm, harrojmë një nga superfuqitë më të mëdha të trurit njerëzor: aftësinë për të menduar përtej detyrave të momentit. Herën tjetër që mendja juaj fluturon ose e kapni veten duke folur me veten, mos e gjykoni. Mund të jetë thjesht inteligjenca juaj duke punuar.
