Për një kohë të gjatë, stresi financiar është parë kryesisht si një problem emocional ose social. Megjithatë, një studim i ri shkencor tregon se shqetësimet e vazhdueshme për para, ushqim dhe siguri ekonomike mund të kenë pasoja reale dhe të matshme mbi shëndetin e zemrës, pasoja që janë të krahasueshme me faktorët klasikë të rrezikut si tensioni i lartë i gjakut, diabeti apo pirja e duhanit.
Studimi, i publikuar në revistën shkencore Mayo Clinic Proceedings, analizoi të dhënat e më shumë se 280 mijë të rriturve, të cilët kishin plotësuar anketa të detajuara mbi kushtet e tyre sociale dhe ekonomike, si dhe kishin kaluar vlerësime klinike të shëndetit kardiovaskular. Në vend që të përqendrohej vetëm te diagnostikimi i sëmundjeve të zemrës, hulumtimi u fokusua në një tregues më pak të njohur për publikun: “mosha kardiovaskulare”.
Mosha kardiovaskulare nuk lidhet me moshën realetë një personi, por me gjendjen biologjike të zemrës dhe enëve të gjakut. Me fjalë të thjeshta, ajo tregon sa “e vjetër” duket zemra krahasuar me atë që pritet për moshën reale të individit. Rezultatet ishin të qarta: personat që raportuan nivele të larta stresi financiar dhe pasiguri ushqimore shfaqnin shenja të plakjes më të avancuar të sistemit kardiovaskular, edhe kur faktorët tradicionalë mjekësorë merreshin parasysh.
Kjo do të thotë se dy persona me të njëjtën moshë, të njëjtin tension gjaku dhe të njëjtin profil shëndetësor mund të kenë zemra që plaken me ritme të ndryshme, në varësi të barrës ekonomike që mbajnë. Edhe pse studimi nuk vërteton drejtpërdrejt se stresi financiar shkakton plakje të përshpejtuar të zemrës, lidhja e fortë mes tyre sugjeron se presioni ekonomik ndikon shumë më thellë sesa është menduar deri tani.
Sipas mjekes dhe ekspertes së shëndetit publik Leana Wen, stresi financiar është veçanërisht i rrezikshëm sepse zakonisht është kronik. Ndryshe nga streset afatshkurtra, si një afat pune apo një problem i përkohshëm shëndetësor, shqetësimet për pagesën e faturave, borxhet, strehimin apo mbështetjen e familjes mund të zgjasin me vite. Ky aktivizim i vazhdueshëm i mekanizmave të stresit në trup çon në rritje të hormoneve si kortizoli dhe adrenalina, të cilat ndikojnë drejtpërdrejt në tensionin e gjakut, inflamacionin, metabolizmin dhe ritmin e zemrës.
Me kalimin e kohës, ky “konsumim” i vazhdueshëm biologjik mund të prodhojë efekte të ngjashme me plakjen natyrore ose me sëmundjet kronike. Për më tepër, stresi financiar shpesh shoqërohet me faktorë të tjerë rreziku, si gjumi i pamjaftueshëm, ushqimi jo i shëndetshëm, mungesa e aktivitetit fizik dhe akses i kufizuar në kujdes shëndetësor. Këta elementë përforcojnë njëri-tjetrin dhe rrisin ndjeshëm rrezikun për sëmundje kardiovaskulare.
Një nga gjetjet më domethënëse të studimit është se ndikimi i stresit financiar në plakjen e zemrës ishte i ngjashëm, dhe në disa raste edhe më i madh, sesa ai i faktorëve klasikë klinikë. Kjo sugjeron se përcaktuesit socialë të shëndetit, si siguria ekonomike dhe ushqimore, duhet të trajtohen me po aq seriozitet sa tensioni i lartë apo diabeti në vlerësimin e rrezikut për sëmundje të zemrës.
Megjithatë, ekspertët theksojnë se kjo nuk do të thotë se sëmundjet e zemrës janë të pashmangshme për njerëzit që përjetojnë stres financiar. Rreziku është i ndikueshëm dhe mund të ulet përmes ndërhyrjeve të duhura. Kontrollet e rregullta mjekësore, trajtimi i hershëm i faktorëve të rrezikut, aktiviteti fizik, ushqimi i balancuar dhe menaxhimi i stresit mbeten shtylla themelore të shëndetit të zemrës.
Nga ana e profesionistëve të shëndetit, studimi nxit një qasje më gjithëpërfshirëse ndaj pacientit. Pyetjet për stresin, vështirësitë financiare dhe aksesin në burime nuk janë thjesht sociale, por pjesë integrale e vlerësimit shëndetësor. Njohja e realitetit ekonomik të pacientëve mund të përmirësojë cilësinë e kujdesit, besimin dhe efektivitetin e trajtimit.
Në fund, mesazhi kryesor i këtij studimi është i qartë: shëndeti nuk formësohet vetëm nga gjenet apo nga ajo që ndodh në klinikë, por edhe nga kushtet në të cilat njerëzit jetojnë çdo ditë. Stresi financiar nuk është thjesht një barrë mendore, ai mund të lërë gjurmë të thella edhe në zemër.
