Dhe pse është gati ta marrë edhe pa ligj ndërkombëtar
Presidenti Donald Trump po ngjall debat të madh global pas deklaratave të tij të vazhdueshme se Shtetet e Bashkuara duhet të marrin kontrollin e Groenlandës, ishull i administruar nga Danimarka dhe pjesë e Mbretërisë së saj. Trump e përshkruan Groenlandën si një “nevojë strategjike jetike” për SHBA-në dhe e ka bërë të qartë se nuk mjaftohet me bashkëpunim, marrëveshje apo prani ushtarake, ai kërkon aneksim të plotë.
Sipas tij, Groenlanda ka një rëndësi të jashtëzakonshme për tri arsye kryesore: pozicionin gjeopolitik në veri të Atlantikut, praninë e burimeve të mëdha natyrore dhe rëndësinë ushtarake në epokën e re të Arktikut. Ishulli ndodhet pikërisht aty ku SHBA, Kanadaja dhe Europa takohen, dhe ku rrugët tregtare të reja po hapen për shkak të shkrirjes së akullit. Trump pretendon se Rusia dhe Kina janë tashmë të përfshira fort në rajon, dhe se Danimarka nuk ka kapacitetin për ta mbrojtur atë hapësirë. Për të, kontrolli i SHBA-së është mënyra e vetme për të garantuar siguri dhe ndikim.
Kjo kërkesë nuk lidhet vetëm me sigurinë. Groenlanda besohet të fshehë rezerva të mëdha mineralesh të rralla, metale strategjike dhe mundësi të mëdha energjetike. Trump ka pohuar se SHBA duhet t’i shfrytëzojë këto pasuri, ashtu siç po pretendon të bëjë me naftën venezueliane. Duke folur hapur, presidenti ka ngritur idenë se vendet e tjera “po përfitojnë nga pasuria amerikane”, ndërsa SHBA duhet të rikthejë rolin e saj si zotëruese dhe jo thjesht si partnere.
Në këtë kontekst, Trump ka thënë haptazi se ai nuk ndihet i kufizuar nga ligji ndërkombëtar. Në një intervistë të fundit deklaroi se e vetmja gjë që e ndalon është “morali im personal”. Ai shtoi se, megjithëse e kupton që SHBA duhet të respektojë ligjet ndërkombëtare, gjithçka varet “nga përkufizimi i ligjit ndërkombëtar”. Kjo e pozicionon atë përtej normave diplomatike të epokës moderne, ku aneksimi i territoreve është i ndaluar qartë nga të gjitha traktatet ndërkombëtare, përfshirë Kartën e OKB-së.
Trump po sinjalizon një doktrinë të re të jashtme ku SHBA nuk pret leje, aleatë apo miratim ndërkombëtar. I njëjti model është parë në Venezuelë, ku Trump ka deklaruar tashmë se SHBA “do ta drejtojë vendin” deri në krijimin e një qeverie të re. Objektivat e ardhshëm që ai ka përmendur publikisht përfshijnë Kolumbinë, Kubën, Meksikën dhe Iranin, të gjitha me retorikë të ngjashme: “Nëse nuk veprojnë vetë, do ta bëjmë ne”.
Përkrahësit e tij e shohin këtë si rikthim të fuqisë amerikane në arenën botërore. Kritikët paralajmërojnë për shkelje të rendit ndërkombëtar, përçarje brenda NATO-s dhe krijimin e tensioneve të rrezikshme me Kinën dhe Rusinë. Groenlanda mund të jetë vetëm hapi i parë, një sinjal se SHBA po hyn në një epokë të re ku mund të përdorë forcën dhe fuqinë ekonomike për të rivendosur ndikimin global sipas kushteve të veta.
A do të shkojë deri në fund? Askush nuk e di. Por një gjë është e qartë:
Trump e sheh Groenlandën si pronë të domosdoshme për Shtetet e Bashkuara dhe ai thotë se askush nuk mund ta ndalojë.
