Shqipëria po përballet me një rënie të thellë dhe të vazhdueshme të lindjeve, e cila në vitin 2025 ka marrë përmasat e një krize strukturore. Me vetëm 21,425 lindje të regjistruara gjatë vitit, vendi shënon një tjetër rekord negativ, duke konfirmuar se tkurrja demografike nuk është më një paralajmërim, por një realitet i konsoliduar.
Në fillim të viteve ’90, Shqipëria regjistronte mbi 80 mijë lindje në vit. Sot, më shumë se tri dekada më vonë, ky numër është reduktuar me rreth 74 përqind. Rënia nuk ka qenë graduale dhe e kontrolluar, por e shpejtë dhe e pabarabartë, duke reflektuar transformime të thella ekonomike, sociale dhe institucionale.
Veçanërisht shqetësuese është përshpejtimi i këtij procesi në dhjetëvjeçarin e fundit. Nga mbi 32 mijë lindje në vitin 2015, Shqipëria ka rënë nën pragun e 25 mijë lindjeve vetëm pak vite më pas, për të arritur në nivelin më të ulët historik në vitin 2025. Ky ritëm tregon se nuk kemi të bëjmë me një fenomen të përkohshëm, por me një model që prodhon vazhdimisht më pak breza të rinj.
Plakja e popullsisë dhe ulja e fertilitetit janë simptomat më të dukshme të këtij modeli. Mosha mesatare e popullsisë ka arritur në 44.3 vjeç, ndërsa shkalla e fertilitetit ka zbritur në vetëm 1.21 fëmijë për grua, shumë poshtë nivelit të zëvendësimit. Këto tregues nuk pasqyrojnë thjesht ndryshime kulturore, por kufizime reale për ndërtimin e familjes në kushtet aktuale.
Emigrimi i vazhdueshëm i të rinjve ka thelluar më tej këtë krizë. Largimi i moshës riprodhuese drejt vendeve të Bashkimit Europian ka zbrazur veçanërisht zonat rurale dhe qytetet e vogla, duke e lënë vendin me një strukturë demografike gjithnjë e më të vjetër dhe më pak aktive.
Kjo zbrazje reflektohet qartë në nivel rajonal. Qarqe si Dibra dhe Korça kanë përjetuar rënie dyshifrore të lindjeve brenda një viti, një sinjal i qartë se këto territore po humbasin bazën e tyre shoqërore. Por tendenca negative nuk kufizohet vetëm në zona periferike. Edhe qarqet me peshë ekonomike si Fieri, Elbasani, Vlora dhe Durrësi po shënojnë humbje të konsiderueshme, duke treguar se as zhvillimi ekonomik relativ nuk po mjafton për të garantuar stabilitet demografik.
Tirana mbetet qarku me numrin më të lartë të lindjeve dhe shfaq rënien më të lehtë në rang kombëtar, por edhe këtu trendi është negativ. Kjo tregon se urbanizimi dhe përqendrimi i popullsisë aktive nuk janë më faktorë mbrojtës ndaj rënies së lindshmërisë.
Përtej treguesve demografikë, kriza e lindjeve lidhet ngushtë me mënyrën se si shteti ka ndërtuar politikat e tij sociale. Organizimi i sistemit të edukimit dhe kujdesit për fëmijët nuk është i harmonizuar me realitetin e jetës profesionale. Mungesa e strukturave të integruara të kujdesit krijon pasiguri të përditshme për familjet aktive dhe e zhvendos barrën organizative dhe financiare tek individi.
Në praktikë, rritja e një fëmije kërkon fleksibilitet, kohë dhe burime që shumica e prindërve nuk i kanë. Kjo e kthen prindërimin në një projekt të vështirë për t’u menaxhuar, veçanërisht për çiftet e reja që nuk mbështeten nga familja e gjerë. Si pasojë, vendimi për të pasur fëmijë shtyhet ose rishikohet, jo për mungesë dëshire, por për mungesë kushtesh reale.
Edhe sistemi shëndetësor luan një rol të rëndësishëm në këtë pasiguri. Kujdesi riprodhues, ndjekja e shtatzënisë dhe periudha pas lindjes shpesh shoqërohen me kosto të larta, akses të pabarabartë dhe mungesë mbështetjeje psikologjike. Shëndeti mendor i prindërve, veçanërisht i nënave të reja, mbetet në hije, ndërsa stresi ekonomik dhe institucional ndikon drejtpërdrejt në vendimet për lindshmëri.
Në këtë kontekst, rënia e lindjeve nuk është shprehje e një shoqërie që nuk dëshiron fëmijë, por pasojë e një sistemi që nuk e mbështet ndërtimin e familjes. Pa ndërhyrje të thella dhe të koordinuara në politikat e punës, arsimit, shëndetit dhe mirëqenies sociale, Shqipëria rrezikon të hyjë në një cikël vetëpërforcues të tkurrjes demografike, me pasoja afatgjata për ekonominë, sistemet e pensioneve dhe vetë kohezionin shoqëror.
