Çdo tre vjet, Organizata për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik publikon të dhënat e saj përmes programit PISA, një matës global i aftësive për moshën pesëmbëdhjetë vjeçare. Pas përfundimit të pandemisë, bota politike dhe arsimore priste një rikthim të natyrshëm të rezultateve, duke shpresuar se rënia e mëparshme ishte thjesht një anomali e krizës shëndetësore. Të dhënat më të fundit tregojnë një realitet krejt tjetër. Në vend të rikuperimit, aftësitë në lexim, matematikë dhe shkencë kanë shënuar një rënie edhe më të thellë, veçanërisht në vendet e zhvilluara. Kjo kthesë negative sugjeron se shkaqet e këtij kolapsi konjitiv shkojnë përtej efekteve të përkohshme të pandemisë dhe lidhen me faktorë thelbësorë e afatgjatë në mënyrën se si po edukohen brezat e rinj.
Rënia më shqetësuese vërehet në aftësitë e leximit, e cila ka filluar të përshpejtohet. Gjithnjë e më shumë të rinj po kthehen në lexues të nxituar, të cilët kalojnë shpejt mbi tekste duke humbur aftësinë për të përvetësuar kuptimin e thellë të tyre. Ky fenomen lidhet drejtpërdrejt me praninë e kudondodhur të pajisjeve inteligjente dhe rrjeteve sociale, të cilat po zëvendësojnë librat dhe po fragmentarizojnë vëmendjen. Kur një brez humbet aftësinë për të lexuar një tekst kompleks, ai humbet njëkohësisht edhe mjetin kryesor për të menduar në mënyrë kritike. Kjo mangësi në lexim krijon një efekt zinxhir që dëmton në mënyrë të pashmangshme performancën në lëndët shkencore.
Përtej ndikimit të teknologjisë, vetë politikat arsimore mbajnë një peshë të madhe përgjegjësie. Për një kohë të gjatë, shumë sisteme perëndimore u përpoqën të kopjonin modelin e Finlandës, i cili dy dekada më parë mahniti botën me rezultate të larta duke u bazuar te metoda të lira dhe mësimdhënie përmes lojës. Sot, e njëjta Finlandë po përjeton një nga rëniet më të mprehta globale. Kjo ngre dyshimin thelbësor se suksesi i saj i hershëm mund të ketë qenë produkt i një sistemi të vjetër e më tradicional, dhe jo i eksperimenteve moderne që synonin t’i bënin shkollat më të relaksuara. Futja e teknologjive të patestuara në klasa dhe ulja e standardeve kërkuese duket se e kanë kthyer shkollën në një mjedis ku mediokriteti tolerohet gjerësisht.
Përballë këtij eksperimentimi perëndimor, sistemet arsimore në Azi kanë ruajtur një epërsi thelbësore. Nxënësit në Singapor, Japoni dhe territore të tjera aziatike vazhdojnë të udhëheqin bindshëm renditjet ndërkombëtare. Këto shoqëri ruajnë një qasje shumë më kërkuese ndaj dijes, duke investuar intensivisht në përgatitjen dhe pagimin e mësuesve, në vend që thjesht të zvogëlojnë numrin e nxënësve në klasa. Një kontrast po aq interesant ofron edhe Britania e Madhe, e cila ka arritur të mbrojë nxënësit e saj nga kjo rënie masive. Duke forcuar kurrikulën me njohuri konkrete, duke rritur rigorozitetin e provimeve dhe duke u larguar nga metodat e buta eksperimentale, ata po tregojnë se rikthimi te bazat e forta të edukimit jep rezultate të qëndrueshme.
Këto tendenca botërore nuk përbëjnë thjesht statistika akademike, por janë paralajmërues të qartë të një krize të ardhshme ekonomike dhe sociale. Hendeku mes nxënësve me performancë të lartë dhe atyre me performancë të ulët është zgjeruar në nivele historike, duke krijuar një gjeneratë ku rreth një e treta e të rinjve në vendet e zhvilluara rrezikojnë të mos kuptojnë dokumente bazike jetësore. Në një epokë ku inteligjenca artificiale po automatizon me shpejtësi detyrat bazë, tregu i punës do të penalizojë rëndë individët pa aftësi të forta analitike. Sfida reale për politikëbërësit dhe shoqërinë është të pranojnë dështimin e qasjeve tepër lehtësuese dhe të rikthejnë vëmendjen te disiplina dhe thellësia e mendimit, para se pasojat të bëhen të pakthyeshme.
