Evropa po rishkruan hartën e saj të përgjegjësive duke e zhvendosur barrën e krizës migratore jashtë kufijve të saj politikë. Me miratimin e rregulloreve të reja evropiane për rikthimin e migrantëve që nuk plotësojnë kushtet për azil, diskursi politik perëndimor ka shënuar një kthesë të ashpër që është quajtur hapur si epoka e dëbimeve. Krijimi i qendrave të transferimit ose dëbimit në shtete të treta nuk është thjesht një manovër logjistike, por një rikonceptim i vetë idesë së kufirit. Në këtë strategji të re, Ballkani Perëndimor shfaqet si gjeografia më e mundshme për të strehuar këto qendra, duke ngritur pikëpyetje të thella mbi të ardhmen e rajonit dhe standardet e të drejtave të njeriut.
Ideja e qendrave të rikthimit lind si përgjigje ndaj presionit të brendshëm politik në shtetet e Bashkimit Evropian, ku rritja e forcave të djathta ka diktuar një qasje shumë më të rreptë ndaj migracionit. Edhe pse zyrtarë të lartë evropianë përmendin Afrikën apo Azinë si destinacione të mundshme, vështrimi praktik bie natyrshëm mbi gadishullin ballkanik. Infrastruktura fizike për një plan të tillë tashmë ekziston dhe është funksionale. Gjatë dekadës së fundit, me mbështetjen bujare të fondeve evropiane, shtete si Serbia dhe Bosnja e Hercegovina kanë ndërtuar dhe modernizuar dhjetëra qendra pritjeje dhe paraburgimi për migrantët. Këto objekte mbeten gati për t’u riaktivizuar dhe mbushur brenda pak orësh.
Kjo tendencë për të kontraktuar menaxhimin e migrantëve te vendet kandidate mbështetet në precedentë të njohur dhe marrëveshje dypalëshe të hershme. Pakte të tilla si ai mes Italisë dhe Shqipërisë, apo memorandumi i bashkëpunimit mes Austrisë, Hungarisë dhe Serbisë, dëshmojnë një model ku vendet e Ballkanit pranojnë të menaxhojnë flukset jashtë juridiksionit të drejtpërdrejtë të bllokut evropian. Këto marrëveshje shpesh veprojnë si mekanizma të shpejtë e të heshtur dëbimi, duke shmangur ngadalësinë e procedurave standarde. Raportime nga organizata mediatike si BIRN kanë dokumentuar se si këto pakte krijojnë një zonë gri juridike, ku mijëra njerëz mbeten të bllokuar pa një status të qartë.
Megjithatë, ky rol si zonë buferike mbart kosto të rënda njerëzore dhe vë në provë sistemin e të drejtave themelore. Raportimet e aktivistëve tregojnë se qendrat aktuale në rajon, si rasti i Lukavicës në Bosnjë, shpesh ngjajnë me burgje të mirëfillta ku komunikimi me botën e jashtme dhe aksesi në ndihmë ligjore është tejet i kufizuar. Raste të dërgimit mbrapsht me forcë, të njohura si pushbacks, janë shndërruar në norma shqetësuese, siç e ka konfirmuar edhe Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut në vendimet e saj mbi praktikat në kufijtë ballkanikë. Kthimi i këtyre vendeve në qendra grumbullimi do të thotë t’u besosh jetën e individëve të cenueshëm sistemeve që nuk kanë kapacitetin e duhur njerëzor dhe administrativ për t’i mbrojtur.
Këtu qëndron një paradoks i hidhur në rrugëtimin e Ballkanit drejt integrimit. Ndërkohë që u kërkohet përafrim i politikave dhe forcim i shtetit të së drejtës për t’u bërë pjesë e unionit, rajoni po përdoret njëkohësisht si një hapësirë ku llogaridhënia mund të anashkalohet lehtësisht. Shtetet e Ballkanit gjenden në një udhëkryq, të shtrënguara mes dëshirës për të dëshmuar vullnet bashkëpunimi ndaj Brukselit dhe rrezikut për t’u shndërruar në dhoma të mëdha pritjeje për të dëbuarit. Një barrë e tillë rrezikon të thellojë dobësitë e institucioneve të këtyre shteteve, duke i lënë ato në një tranzicion të përhershëm në periferinë e kontinentit.
