Shkenca mjekësore po përballet me një nga misteret më shqetësuese të dekadave të fundit, duke thyer një prej supozimeve më të vjetra të shëndetit publik. Për një kohë të gjatë, diagnozat onkologjike janë konsideruar pothuajse ekskluzivisht si sëmundje të moshës së tretë, si pasojë e akumulimit të dëmtimeve qelizore përgjatë një jete të gjatë. Megjithatë, të dhënat e fundit tregojnë një realitet të ri, ku moshat e reja po preken gjithnjë e më shumë nga tumoret malinje. Kjo rritje e rasteve te personat në të njëzetat, të tridhjetat dhe të dyzetat po detyron kërkuesit shkencorë të riformulojnë strategjitë e parandalimit dhe të analizojnë me herët faktorët mjedisorë dhe biologjikë që po nxisin këtë trend.
Një studim i realizuar nga Instituti për Kërkimin e Kancerit dhe Imperial College London, e botuar në revistën shkencore BMJ Oncology, ka identifikuar saktësisht njëmbëdhjetë lloje kanceri që po shënojnë rritje te popullata e re. Ky grupim përfshin kancerin e zorrës së trashë, të gjirit, të mitrës, të vezoreve, të gjëndrës tiroide, të mëlçisë, të fshikëzës së tëmthit, të pankreasit, të veshkave, të fytit, si dhe mielomën e shumëfishtë. Ajo që i bën këto të dhëna veçanërisht alarmante është fakti se kanceri i zorrës së trashë dhe ai i vezoreve po shfaqin një rritje ekskluzive vetëm te moshat e reja, ndërsa nëntë llojet e tjera po rriten paralelisht si te të rinjtë, ashtu edhe te të moshuarit. Kjo ndarje sugjeron se mekanizmat nxitës mund të jenë të ndryshëm dhe të ndërlidhur me mënyrën se si po zhvillohet jeta në shoqërinë bashkëkohore.
Përpjekja për të gjetur një shpjegim të thjeshtë e bën problemin edhe më kompleks, pasi faktorët tradicionalë të rrezikut nuk përputhen me këtë prirje. Kur kërkuesit analizuan sjelljet e popullatës përgjatë dekadave, zbuluan se nivelet e duhanpirjes, konsumit të alkoolit dhe ushqyerjes me mish të kuq kanë mbetur të njëjta ose janë përmirësuar në shumë vende të zhvilluara. Gjithashtu, ndërgjegjësimi për rëndësinë e aktivitetit fizik dhe dietat e pasura me fibra ka ardhur në rritje midis brezave të rinj. Ky paradoks tregon se rritja e rasteve nuk mund t’i atribuohet thjesht pakujdesisë individuale apo stilit të jetesës në kuptimin tradicional, por sinjalizon praninë e faktorëve të tjerë më pak të dukshëm.
I vetmi tregues statistikor që përputhet kronologjikisht me këtë kurbë rritëse është rritja e vazhdueshme e mbipeshës dhe obezitetit që nga vitet nëntëdhjetë. Shkenca pranon se indet dhjamore të tepërta ndryshojnë nivelet e hormoneve në trup, siç është insulina, duke krijuar një terren inflamator që favorizon zhvillimin e qelizave tumorale. Megjithatë, ekspertët e shohin këtë si një përgjigje të pjesshme. Për shembull, në rastin e kancerit të zorrës së trashë te të rinjtë, llogaritet se obeziteti shpjegon vetëm njëzet përqind të rasteve të reja, duke lënë tetëdhjetë përqind të tyre krejtësisht pa një shkak të mirëpërcaktuar. Ky boshllëk njohurish ka zhvendosur vëmendjen e shkencëtarëve drejt hipotezave të tjera të mjedisit modern, si ushqimet e ultra-procesuara, ndryshimet në mikrobiomën e zorrëve nga përdorimi i shpeshtë i antibiotikëve, si dhe ekspozimi i vazhdueshëm ndaj mikroplastikave dhe kimikateve industriale.
Përtej sfidës biologjike, ky fenomen mbart edhe një dimension të fortë shoqëror që lidhet me ndërgjegjësimin e sistemeve shëndetësore. Shumë pacientë të rinj përballen me vonesa të gjata në diagnostikim, pasi simptomat e tyre shpesh injorohen apo keqinterpretohen nga mjekët e familjes, pikërisht për shkak të supozimit se mosha e tyre i mbron nga sëmundje të tilla të rënda. Ndryshimi i këtij perceptimi dhe rritja e vigjilencës mjekësore janë hapa kritikë për të parandaluar zbulimin e sëmundjes në faza të avancuara, kur mundësitë e trajtimit janë më të kufizuara.
Edhe pse shifrat në rritje kërkojnë vëmendje të shtuar, ekspertët e shëndetit publik theksojnë se kanceri te të rinjtë mbetet ende një ngjarje relativisht e rrallë në terma absolutë krahasuar me grupmoshat më të vjetra. Mesazhi kryesor i këtyre studimeve nuk është përhapja e panikut, por nevoja për një qasje të re ndaj shëndetit publik dhe kërkimit shkencor. Ndërsa mjekësia vazhdon të kërkojë shkaqet e fshehura në mjedisin tonë, ruajtja e një stili jetese të shëndetshëm dhe dëgjimi me kujdes i sinjaleve të trupit mbeten armët më të mira që çdo individ ka në dispozicion për të reduktuar rreziqet afatgjata.
