Gjatë proceseve gjyqësore të Nurembergut në vitet 1945-1947, psikologu amerikan Gustave Gilbert dhe psikiatri Douglas Kelley patën mundësinë e rrallë për të kryer vlerësime psikologjike mbi udhëheqësit e mbijetuar të regjimit nazist. Rezultatet e testeve të inteligjencës, të cilat u bënë publike më vonë, zbuluan një të vërtetë shqetësuese për kohën: pothuajse të gjithë të pandehurit kishin një koeficient inteligjence (IQ) mbi mesataren, me disa prej tyre që renditeshin në kategorinë e gjenialitetit. Ky fakt historik shërben si një pikënisje për të reflektuar mbi ndarjen e thellë që ekziston mes aftësive konjitive dhe busullës morale të njeriut.
Prania e një inteligjence të lartë te figura si Hermann Göring (138) apo Hjalmar Schacht (143) thyen mitin se e keqja radikale është produkt i injorancës ose i mungesës së kapacitetit intelektual. Përkundrazi, kjo dëshmi historike sugjeron se sofistikimi mendor mund të shërbejë si një mjet efikas për të ndërtuar dhe mirëmbajtur sisteme shtypëse. Intelekti, kur zhvishet nga empatia dhe parimet universale të njerëzimit, shndërrohet në një instrument teknik që racionalizon krimin dhe optimizon shkatërrimin në shkallë industriale.
Kjo marrëdhënie komplekse na detyron të rishikojmë mënyrën se si e vlerësojmë progresin njerëzor dhe edukimin. Nëse inteligjenca mat vetëm aftësinë për të zgjidhur probleme logjike dhe për të naviguar në sisteme komplekse, atëherë ajo mbetet një vlerë neutrale, e aftë për t’u përdorur në shërbim të çdo ideologjie. Historia e shekullit të njëzetë tregon se katastrofat më të mëdha shoqërore nuk u projektuan nga individë me mungesë mendimi, por nga mendje të mprehta që zgjodhën të injoronin dimensionin njerëzor të veprimeve të tyre.
Sot, në një epokë ku shpesh i japim përparësi kompetencës teknike dhe performancës intelektuale, rasti i Nurembergut mbetet një kujtesë e nevojshme. Ai na tregon se vlerat shoqërore nuk mund të mbështeten vetëm mbi lartësinë e koeficientit të inteligjencës, por mbi integritetin e karakterit dhe përgjegjësinë ndaj tjetrit. Përfundimisht, inteligjenca pa ndërgjegje mbetet një nga rreziqet më të mëdha për qëndrueshmërinë e civilizimit tonë, duke na lënë me pyetjen se sa jemi të përgatitur për të balancuar fuqinë e mendjes me peshën e moralit.
Për më shumë detaje mbi rezultatet specifike dhe metodologjinë e përdorur nga Gilbert dhe Kelley, mund të referoheni në studimet e arkivuara në National Library of Medicine dhe analizat e hollësishme mbi psikologjinë e krerëve nazistë në The Holocaust Encyclopedia.
