Në vështrimin e parë, pafajësia e një foshnjeje duket e padiskutueshme, por kërkimet e fundit shkencore po zbulojnë se rrënjët e “mashtrimit” njerëzor fillojnë shumë më herët nga sa e kishim menduar. Një studim i ri i publikuar në revistën Cognitive Development, i udhëhequr nga profesoresha Elena Hoicka e Universitetit të Bristolit, sugjeron se foshnjat fillojnë të praktikojnë forma rudimentare të mashtrimit përpara se të festojnë ditëlindjen e tyre të parë. Ky zbulim sfidon bindjen e vjetër se gënjeshtra kërkon një pjekuri të lartë gjuhësore dhe një kuptim të sofistikuar të mendjes së tjetrit.
Sipas këtij studimi, i cili u bazua në vëzhgimet e qindra prindërve në vende si Britania e Madhe dhe SHBA, rreth një e katërta e foshnjave dhjetëmuajshe përdorin strategji të thjeshta për të shmangur rregullat. Veprime si pretendimi se nuk e dëgjojnë thirrjen e prindit, fshehja e lodrave apo konsumimi i ushqimeve të ndaluara kur askush nuk po i vështron, nuk janë thjesht “gabime” të moshës. Ato përfaqësojnë hapat e parë të një aftësie konjitive komplekse: aftësinë për të manipuluar perceptimin e tjetrit për të arritur një qëllim personal.
Ky proces evoluon në mënyrë dramatike me rritjen e fëmijës. Rreth moshës dyvjeçare, mashtrimi bëhet më aktiv, ku fëmijët fillojnë të mohojnë veprimet e tyre edhe kur gjurmët e “krimit“, si p.sh, çokollata në buzë, janë të dukshme. Ndërsa mbushin tre vjeç, imagjinata e tyre krijon skenare fantastike, duke fajësuar “fantazmat” për rrëmujën apo duke treguar të vërteta të gjysmuara për të shmangur ndëshkimin. Kjo tregon se gënjeshtra nuk shfaqet befas, por ndërtohet gradualisht si një mjet mbijetese sociale dhe komunikimi.
Studiuesit bëjnë një paralelizëm interesant me botën shtazore, ku shimpanzetë apo zogjtë përdorin mashtrimin për të siguruar ushqim pa pasur nevojë për gjuhë të folur. Kjo sugjeron se prirja për të manipuluar informacionin është një tipar i rrënjosur thellë në biologjinë tonë. Për prindërit, ky studim nuk duhet të jetë shkak për alarm, por një ftesë për të kuptuar se këto sjellje janë pjesë normale e zhvillimit të inteligjencës dhe mirëfunksionimit të proceseve mendore te fëmijët e vegjël.
Në fund, ky kërkim na kujton se ndershmëria nuk është një gjendje e natyrshme me të cilën lindim, por një vlerë morale që duhet kultivuar me kalimin e kohës. Duke kuptuar se si dhe pse fëmijët nisin të fshehin të vërtetën, ne mund t’i udhëheqim ata më mirë drejt integritetit, duke pranuar ndërkohë se ajo “dinakëria” e parë nën tavolinë është vetëm shenja e parë e një mendjeje që po fillon të kuptojë botën dhe njerëzit që e rrethojnë.
